چهارشنبه ۶ مرداد ۱۴۰۰  
۱۸ ذیحجه ۱۴۴۲  
Wednesday 28 Jul 2021  
۱۴۰۰/۲/۲۰    ۱۶:۲۳     بازدید:۳۰۰       کد مطلب:۲۹۹۱۹          ارسال این مطلب به دیگران

دین و دولت » یادداشت
حکومت های مدنی در جهان اسلام و افشای گنج های معارف سیاسی و اجتماعی محمود شفیعی
زایش معرفت سیاسی برتر و ستودنی در جهان اسلام فقط در زمانه وجود حکومتهای مدنی رخ داده است. بی دولتی و دولت اقتدار گرا هر دو مانعی بزرگ برای بروز و بسط معارف سیاسی ناب و انسانی در جهان اسلام بوده اند. 

1. آنچه از معارف اصیل دینی که از گزند حوادث روزگار جان سالم به در برده و برای همیشه به میراث گرانقدر مسلمانان تبدیل شده، قرآن جاری شده بر زبان محمد ص و نهج البلاغه علی ع، بی بدیل می نماید. هرچند نزول آیات الهی از روز اول بعثت شروع شد، تکمیل این نعمت عظیم الهی و تبدیل آن مجموعه به کتابی مقدس به هیچ وجه در فضای شرک زده مکه امکان پذیر نبود. هجرت به یثرب و بنیان گذاری جامعه ای جدید، بر پایه بیعت های عام اجتماعی و هدایت های خاص الهی، زمینه لازم و کافی برای تولد کتابی الهی-آسمانی و پیدایش مصحف مطهر و معارف استحکام یافته و ابدی آن را فراهم ساخت. بی تردید بارش باران وحی و ماندگار شدن تعالیم قرآنی و آموزه های سیاسی و اجتماعی آن، محصول عوامل پیچیده معنوی و مادی است که شکل گیری مدینه النبی و مناسبات انسانی و اجتماعی درون آن، به مثابه بستر مناسب و فضای مادی لازم، در زمره عوامل مادی برجسته، قابل توجه است. بی تردید تنها دولت مدنی شکل گرفته بعد از وفات پیامبر گرامی اسلام ص که درواقع بازآفرینی مدینه النبی را عملی ساخت، حکومت پنج ساله علی ع است؛ حکومتی که شایستگی همه جانبه حاکمش در نظر و عمل بر همگان روشن بود و تحقق بیرونی آن نیز بر بیعتی همگانی، آزادانه، برخاسته از اشتیاق عمومی، آشکار و نه مخفیانه، مسبوق بر رایزنیهای نخبگان از مهاجر و انصار، و دیگر شرایط انسانی، استوار گشته بود. انوار نهج البلاغه در بستر چنین دولتی مدنی از زبان حاکم شایسته و بی بدیل آن جاری گشت. نهج البلاغه بی تردید بعد از قران همیشه در صدر بوده و از همگان قدر دیده و در میان مسلمانان به برادر قرآن معروف گشته است. بهترین معارف سیاسی و اجتماعی دینی را تنها در این دو منبع می توان جستجو کرد.

2. حکومت های مدنی در جهان اسلام، به استثنای دو حکومت نبوی و علوی، هیچ گاه تکرار نگشت. در حکومت های دیگر یا حاکمان به اندازه کافی شایسته حکمرانی نبودند؛ یا حکومتشان مدنی پا نگرفته بود؛ یا دولتی مستعجل از کار در آمد. اگر حکومت های قرن های اوایل بیعتی ظاهری داشتند؛ اما روح بیعت (رضایت درونی بیعت کنندگان) در آنها غایب بود. دولت های متاخر اسلامی ظاهر بیعت را نیز کنار گذاشتند و تنها با تکیه بر خشونت عریان و زور شمشیر به تاسیس حکومت پرداختند. همه شاهدیم که در زمینه چنین دولتهای اقتدارگرای غیر مدنی معارف الهی نابی در بعد سیاسی و اجتماعی همسنگ نهج البلاغه و ادامه معارف قرانی ظاهر نگشت.

3. فضای خالی از سلطه در فترت فروپاشی سلسله اموی و ظهور سلسله عباسی، فرصتی بود که دریای جوشان معارف الهی به وسیله صادقین علیهما السلام چشمه ای نشان داد؛ اما فقدان حکومت مدنی اجازه نداد چنان معارفی در سطح سیاسی و اجتماعی به کم و کیف نهج البلاغه پا گذارد یا به تبیین و تفسیر آیات سیاسی و اجتماعی قرآن بپردازد.

4. محرومیت دیگر  امامان معصوم علیهم السلام از تاسیس حکومت مشروع مدنی، معادن معارف الهی آنان را نیز در اختفا نگه داشت و جامعه بشری نتوانست چنان که باید از ذخایر علمی این اولیای الهی توشه ای بردارد.

5. نتیجه کلی این است که  زایش معرفت سیاسی برتر و ستودنی در جهان اسلام فقط در زمانه وجود حکومتهای مدنی رخ داده است. بی دولتی و دولت اقتدار گرا هر دو مانعی بزرگ برای بروز و بسط معارف سیاسی ناب و انسانی در جهان اسلام بوده اند. 


:
نظرات بازدیدکنندگان

نظر شما درباره این مطلب

     
جدیدترین

حقوق اقلیت ها در اسلام

مسئولیت های اجرایی زنان از منظر فقه

دشواره اصلاح طلبی

امیرالمومنین (ع) و رویا رویی با چالش ورشکستگی در سرمایه اجتماعی (بخش دوم)

امیرالمومنین (ع) و رویا رویی با چالش ورشکستگی در سرمایه اجتماعی (بخش اول)

نهج البلاغه کتاب تراز شیعه

راهبرد صلح از منظر قرآن کریم

تحلیلی از ولایت پیامبر (ص) در قرآن کریم

میثاق های پیامبرانه

علل سقوط حکومت ها در قرآن

پر بازدید

نگاهی به کتاب «خداباوری و دانشمندان غربی معاصر» نوشته دکتر مهدی گلشنی

تاریخمندی در نصوص دینی

سکولاریسم و سکولاریزاسیون

وسواس، از دو نگاه فقهی و روانشناختی

سیزدهمین نشست علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

مهجوریت قرآن در جاهایی‌که باید شکوفاتر باشد، بیشتر است

خشونت در دین و سیاست

مطهری وضرورت اصلاحات درحوزه فقاهت وروحانیت

انصاف و ادب گفت و گو در قرآن