دوشنبه ۷ مهر ۱۳۹۹  
۱۰ صفر ۱۴۴۲  
Monday 28 Sep 2020  
۱۳۹۹/۳/۲    ۱۳:۱۹     بازدید:۲۰۴       کد مطلب:۲۶۸۸۲          ارسال این مطلب به دیگران

دین و دولت » تازه های اندیشه
سیاست شرعیه در تحقق فضیلت های موردنیاز سیاست ناکارآمد است سیدعلی میرموسوی
سیاست شرعیه در تحقق فضیلت هایی که در عرصه سیاست به آنها نیاز داریم ناکارآمد است و جایگزینی آن با سیاست فاضله و سیاست مبتنی بر فضیلت ضروری است
حجت الاسلام سید علی میرموسوی در نشست علمی مجازی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر که به مناسبت ماه مبارک رمضان برگزار می شود، به مساله سیاست بر بنیان فضیلت پرداخت و  بیان داشت: این موضوع به عنوان گزینه بدیل برای سیاست بر بنیان شریعت و در واکنش به امتزاج و آمیختگی رادیکال دین و سیاست و ادغام نهاد دین و دولت طرح می شود و در پی بازیابی جایگاه سیاست به عنوان یک فعالیت بشری و عرفی است که در تعامل با اخلاق مدنی به  تامین و تحقق خیر عمومی می انجامد.

او با اشاره به پیشینه قوی این موضوع در فلسفه سیاسی یونان و نیز ایران و اسلام گفت: وقتی سخن از سیاست به میان می آوریم، سیاست به مثابه یک عرصه است که برخی گفته اند، این عرصه، همان حکومت است و برخی گفته اند، مقصود عرصه عمومی است. اما برخی دیگر بیان داشتند که سیاست به مثابه فرآیند است که براساس آن به سازش و اجماع می رسند یا فرآیندی که مربوط به تولید توزیع و مصرف قدرت است.

استاد دانشگاه مفید به پیشینه فضیلت گرایی اشاره کرد و افزود: ارسطو انسان را جانور سیاسی می دانست وهدف از تشکیل جامعه سیاسی را علاوه بر زندگی، تامین شرایطی می دانست که بهترین زیست را برای انسان فراهم کند. از دیدگاه او، سیاست، رابطه بین شهروندان آزاد با هدف دستیابی به خیر عمومی است و براین اساس معیار تمایز نظام های سیاسی سالم از نظام های سیاسی فاسد را پایبندی به خیر عمومی معرفی می کرد.

او ادامه داد: بر این اساس، ارسطو چند فضیلت را به عنوان فضیلت های بنیادین عرصه سیاست معرفی می کرد که مهمترین آنها عبارت بود از عدالت، راستی، دوستی و وفاق. ارسطو معتقد بود جامعه ای در صورتی از نظر سیاسی درست است که به این فضیلت ها پایبند باشد.

میرموسوی عنوان داشت: در دوران معاصر، جماعت گرایان با استفاده از مباحث ارسطو، کوشیدند تا مبنایی برای نقد لیبرالیسم براساس فضیلت گرایی فراهم کنند و کسانی مانند تیلور و مکین تایر و بالزر با بهره بردن از فضیلت گرایی ارسطویی به انتقاد از فردگرایی، جهان شمول گرایی و ایده بی تفاوتی دولت نسبت به خیر اخلاقی دولت پرداختند.

او با ذکر این مطلب که در دوره معاصر با نوعی نابسامانی اخلاقی در عرصه سیاسی روبرو هستیم، گفت: با گذشت چهار دهه از انقلاب با انبوهی از نابسامانی های اخلاقی در عرصه سیاسی روبرو هستیم و تقریبا فضیلت ها در این عرصه رنگ باخته است واین وضعیت، ناتوانی گفتمان اسلام سیاسی را از تحقق نظریه های وعده داده شده و ضرورت پرداختن یک نظریه بدیل را برای خروج از این وضعیت نشان می دهد.

عضو هیئت علمی دانشگاه مفید تصریح کرد: واقعیت های جامعه ما نشان می دهد که سیاست شرعیه یا سیاست رساله ای نه تنها به تقویت ارزش های اخلاقی کمک نکرده بلکه به تضعیف آنها هم انجامیده است. انتظار اینکه سیاست شرعیه بتواند ارزشهای اخلاقی را تقویت کند به این فرضیه بر می گشت که شریعت و اخلاق یگانگی دارند و تصور این بود که چون حکومت دینی می خواهد شریعت را اجرا کند می تواند اخلاق را هم تضمین کند درحالیکه سیاست شرعیه از اخلاقی کردن سیاست ناتوان است و برای تحقق آن نیازمند سیاست فضیلت بنیاد است.

او افزود: اگر ما به واقعیت هایی که در این سالهاست نگاه کنیم می بینیم، اسلام سیاسی با اینکه وعده و نوید اخلاقی و معنوی شدن سیاست را می داد، نتیجه برعکس شد و فقر فزاینده ، آمار بالای فحشا و اعتیاد، پایین آمدن سن تن فروشی و اینکه فردی از سر فقر دختر 9 ساله خود را به جوان به صیغه بسپارد نشان می دهد که کشور به شکل فضیلت مندانه اداره نمی شود.

میرموسوی، گفت: رواج دروغ، بهتان و تهمت در فضای سیاسی و عمل سیاستمداران، آمار جرائم و نابهنجاری ها نشان می دهد که سیاست در جامعه کنونی ما با نوعی ابتذال روبروست گرچه این ابتذال به عرصه سیاسی محدود نیست و فرهنگ مذهبی هم دیرزمانی است که در سایه جولان خرافات و یکه تازی مداحان به ابتذال کشیده شده است.

او افزود: امتزاج دین و سیاست موجب شده آلودگی های عرصه سیاسی، دامان دین را هم فرا بگیرد که این ابتذال را در سخنان و برنامه های مذهبی زنده صدا و سیما از سوی برخی روحانیون و مداحان به روشنی مشاهده می کنیم.

استاد دانشگاه مفید قم با بیان اینکه در زمانه عسرت قرار گرفته ایم، بیان داشت: در چنین زمانه ای سخن گفتن از سیاست بر بنیان فضیلت، چه بسا دشوار و نوعی خیالبافی قلمداد شود.

او گفت: از نگاه دینی به نظر می رسد که سیاست بر بنیان فضیلت، الگویی با ریشه قرآنی است که در این راستا به آیه 25 سوره حدید می توان اشاره کرد که به روشنی در آن، عدالت را به عنوان هدف اصلی پیامبران معرفی کرده و سخن از منافع مردم می کند.

میرموسوی به آیه 8 سوره مائده اشاره کرد و گفت: این آیه بیان می کند که عدالت را حتی در مورد غیرخودی ها هم باید رعایت کرد.

او با بیان اینکه در سنّت هم مستندات زیادی برای این نوع سیاست دیده می شود، بیان کرد: نمونه بارز و برجسته این مساله نامه امام علی(ع) به مالک اشتر در نامه 52 نهج البلاغه است؛ در فلسفه سیاسی اسلامی هم اندیشه سیاست فاضله به نوعی بیان کننده همین سیاست بنیاد بر فضیلت بود که در تمایز با سیاست شرعیه مطرح شده است.

استاد دانشگاه مفید قم ادامه داد: با زوال فلسفه سیاسی و اندیشه عقدی، تفسیر شرعی و ظاهری از دیانت در راستای مشروعیت قدرت رونق یافت و فقهای اهل سنت براساس همین تفسیر، نظریه خلافت را مطرح کردند که با فروپاشی خلافت، با بحران مواجه شد و این تیمیه سعی کرد با نگارش کتابی، آن را بازسازی کند.

او گفت: در ایران هم وقتی خاندان صفویه به قدرت رسیدند در مرزبندی با گفتمان خلافت عثمانی در پی ارائه یک روایت شیعی از  سیاست شرعیه برآمده و فقهای جبل عامل را دعوت کردند که نتیجه آن سلطان ماذون بود و به تثبیت موقعیت برتر فقیهان در سیاست انجامید و آغازی برای ترویج سیاست شرعیه در تمدن شیعی بود و همگام با بسط ید فقها، ادعای اقتدار آنها به عرصه عمومی هم تقویت شد و این دیدگاه با تلقی شریعت به مثابه قانون و اینکه فقه دانش فهم شریعت است، فقیهان را جایگاه فراتر در عرصه سیاست و حکومت بخشید که این در پوشش ولایت و نیابت عامه فقیه مورد توجیه قرار گرفت و این اقتدار، اندیشه سیاست شرعیه را در جهان تشیع  تقویت کرد و جایگزین سیاست فاضله شد.

میرموسوی با بیان اینکه برخی بر این باورند که در دنیای مدرن، سیاست بر بنیان فضیلت امکان ندارد، گفت: این افراد معتقدند در دنیای مدرن اخلاق از سیاست تفکیک شده است. اما به نظر می رسد این ادعا، ادعای دقیقی نیست چون در دوران جدید سیاست از اخلاق به طور کامل مستقل نشد بلکه سیاست قلمرو مستقلی از فلسفه اخلاق شد که اصول خاص خود را دارد.

او اضافه کرد: در دنیای جدید این مساله مطرح شد که ما تنها مقاصد سیاسی را باید دنبال کنیم یعنی برخلاف عصر مسیحیت که حکومت دارای اهداف دینی تلقی می شد و نسبت به اجرای شریعت مسئولیت داشت، درگیری ها و ستیزهای مذهبی، جامعه غربی را به این نتیجه را رساند که برای رسیدن به یک آرامش مدنی، وظیفه حمایت از یک دین به خصوص باید از دوش دولت برداشته شود بنابراین در جهان جدید، همچنان از سیاست بر بنیان فضیلت، سخن به میان آورده می شود.

استاد دانشگاه مفید قم، با بیان اینکه معیار و سنجه اصلی فضیلت در عرصه سیاسی، خیر عمومی است، گفت: در جهان کنونی، فضیلت های عرصه سیاسی با آنچه در گذشته بوده، تفاوت پیدا کرده است ولی این به معنای مورد غفلت قرارگرفتن فضیلت در عرصه سیاسی نیست.

او بین فضائل عرصه سیاسی و فضائل عرصه فردی تفاوت قائل شد و بیان کرد: اخلاق عرصه سیاسی، اخلاق مدنی و اجتماعی است که با اخلاق فردی تفاوت می کند.

میرموسوی گفت: فضیلت های عرصه سیاست با کارکردهای سیاست و وظایف حکومت و دولت تناسب دارد و از این نظر، سیاست فاضله با سیاست شرعیه تفاوت روشنی دارد چون در سیاست فاضله، کارکرد اصلی سیاست، خیرعمومی است اما در سیاست شرعیه، حکومت ابزاری برای اجرای شریعت است.

او با اشاره به سخنان امیرالمومنین(ع) در نهج البلاغه گفت: از نظر امام(ع)، وظایف اصلی حکومت، رواج عدالت، انصاف، برقراری آرامش عمومی، پاسداری از امنیت و دارایی افراد، ایجاد پیوند بین مردم و جلوگیری از زیان رساندن افراد به یکدیگر است.

عضو هیئت علمی دانشگاه مفید قم گفت: سیاست شرعیه در تحقق فضیلت هایی که در عرصه سیاست به آنها نیاز داریم ناکارآمد است و جایگزینی آن با سیاست فاضله و سیاست مبتنی بر فضیلت ضروری است.

او ادامه داد: سیاست مبتنی بر فضیلت در منابع اصیل دینی و سنت فلسفی یونانی و ایرانی و اسلامی است؛ در جهان مدرن، هرچند فضیلت های عرصه سیاسی تاحدودی دستخوش تحول شده اما همچنان می توان از این نوع سیاست سخن گفت.


:
نظرات بازدیدکنندگان

نظر شما درباره این مطلب

     
جدیدترین

سلوک علمی آیت الله العظمی صانعی

حق انتقاد دینی از منظر قرآن و سنت

تحلیلی از ماهیت حکومت از منظر دینی(2)

تحلیلی از ماهیت حکومت از منظر دینی(1)

پیامدهای جدایی مردم از حکومت در کلمات امیر المومنین (ع)

رابطه حقوق و سلامت جامعه با تکیه بر نهج‌البلاغه

بازخوانی نظام کیفری شرعی در پرتو قاعده درء

استقلال عقل در رهایی از دوزخ؛ آری یا خیر

فقه موجود از اصل عدالت اجتماعی غافل است

علمای حوزوی و دانشگاهی «اخلاق در حوزه عمومی» را جدی بگیرند

پر بازدید

نگاهی به کتاب «خداباوری و دانشمندان غربی معاصر» نوشته دکتر مهدی گلشنی

تاریخمندی در نصوص دینی

سکولاریسم و سکولاریزاسیون

مهجوریت قرآن در جاهایی‌که باید شکوفاتر باشد، بیشتر است

مطهری وضرورت اصلاحات درحوزه فقاهت وروحانیت

انصاف و ادب گفت و گو در قرآن

تکفیرگرایی و داعش از نگاه سلفیان معاصر

سیزدهمین نشست علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

فقه سياسي شيعه و نقش دوگانه مصلحت