پنج شنبه ۱۲ تیر ۱۳۹۹  
۱۱ ذیقعده ۱۴۴۱  
Thursday 2 Jul 2020  
۱۳۹۹/۲/۳۰    ۲۰:۱۰     بازدید:۷۲       کد مطلب:۲۶۸۷۶          ارسال این مطلب به دیگران

دین و دولت » گفتگو
مهم ترین اصل برای رهایی جامعه از جهل محمدعلی مهدوی‌راد
در جامعه ای که جاهلان تکریم شوند، رشدی نیست/ جهل انسان ها را مستکبر می کند
حجت الاسلام والمسلمین مهدوی راد، محقق، پژوهشگر و استاد دانشگاه معتقد است: فضای ناهنجار، ساده انگاری و جهل گستری سبب می شود که گاهی برخی از مداحان و سخنرانان مذهبی یا بسیاری از افراد در موقعیت های دیگر جملات غیر معتبر بیان کنند؛ اگر بخواهیم این مسایل نباشد باید به دستورات پیامبران عمل کنیم. هر کسی موضع خود در مسایل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را نشناسد، سقوط می کند. قرآن و روایات بسیار فرمودند که آهنگین حرکت کنید و سکوی  خواستگاه را به دقت ببینید و بدانید که به کجا می اندیشید.

وی بیان کرد: خدا اصل را بر این داشته که «مومنان به وراثت زمین می رسند» اما این یک زمینه، بستر و مقدمه بسیار مهمی دارد و آن آگاهی و جهل زدایی است. اگر مومن هم بخواهد به وراثت زمین برسد باید آگاه باشد، اگر یک انسان نماز شب خوان هم بخواهد آنچه را که برای او گذاشتند به درستی استفاده کند باید 1- از داشته ها 2- چگونگی به کارگیری این داشته ها 3- از هدف گیری این داشته ها 4- از آسیب رسیدن به هدف از این داشته ها بیدار و آگاه باشد.

حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی مهدوی راد در گفت وگو با شفقنا درباره علت بیان سخن یا حکایتی ضعیف در قالب دینی از سوی برخی از مداحان یا سخنرانان مذهبی که گاهی شاهد آن هستیم، اظهار کرد: در این زمینه اخیراً جریانی اتفاق افتاد و مداحی حکایتی در یکی از امکان مقدسه مطرح کرد که انعکاس مهمی پیدا کرد. به نظرم همان زمان پیگیری شفقنا موضوع را بسیار جدی و روز آمد کرد و فاضلان و عاملان متعددی موضع داشتند و سخن گفتند و حتی برخی تا حدودی گرچه اصل موضوع و نوع طرح بحث را نپسندیدند، ولی از آن دفاع کردند. شاید یکی از مهم ترین وظایف و کارکردهای رسانه هم همین باشد که به یک موضوع حساس روز آمد که برای جامعه مهم است، دامن بزند و کسان متعددی به بحث روی بیاورند تا به جایی برسد.
 
فضای مناسب برای تنفس درست کنید

وی در پاسخ به این پرسش که اساساً در جوامع چرا چنین مسایلی اتفاق می افتد و چه اقداماتی ضروری است تا این موضوعات به حداقل برسد؟ گفت: به یاد دارم سال های اول انقلاب که در بندرعباس بودم، روزی در محضر زنده یاد شهید دکتر باهنر بودم، از ایشان سوال کردم، «در حال حاضر که فضا و رسانه ها در اختیار ماست، باید چه کار کنیم؟ گفت: کار انبیایی کنید. گفتم کار انبیائی چطور کاری است؟ فرمودند: فضای مناسب برای تنفس درست کنید.» اگر شما محیط مناسب و سالمی ساختید، ناسالم هم در چنین فضایی لاجرم آرام آرام سالم می شود چون فضای سالم را استنشاق می کند. مهم ترین رسالت انبیاء این بود که هنجارها را در جامعه بگسترانند تا انسان ها بتوانند به درستی بیاندیشند و فکر کنند. خداوند نیز در آیه دوم سوره جمعه می فرماید: «هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَیُزَکِّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَهَ وَإِنْ کَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلَالٍ مُبِینٍ»
 
مبارزه با جهل و گسترش علم مهم ترین رسالت انبیاء بود

این محقق و پژوهشگر ادامه داد: انبیاء سرلوحه همه تبلیغاتشان، موضع گیری ها و ابلاغ شان مبارزه با جهل و گسترش علم است. اگر علم و حکمت گسترش پیدا نکند و با جهل مبارزه نشود، آرام آرام جهل، تقدس پیدا می کند و اگر در جامعه ای جهل و جهل مداری عنوان تقدس پیدا کرد، آن زمان دیگر بسیار فاجعه آمیز می شود. حضرت آیت الله دکتر سیدمصطفی محقق عنوان یکی از کتاب های خود را «جهل مقدس» گذاشت، ایشان در این مورد سخنرانی در مشهد داشتند که درون مایه این سخنرانی بیشتر حادثه کربلا بود و بسیار عجیب است که شما در تاریخ ببینید که حضرت سجاد(ع) فرمودند: هزاران نفر در کربلا جمع شده بودند که امام حسین(ع) را به شهادت برسانند قربه إلی الله؛ و وقتی ابن سعد به سپاهیان خود گفت: «ارکبوا یا خیل الله؛ سپاهیان خدا سوار شوید و با دشمن خدا بجنگید» این جهل مقدس است که او را تا جایی رسانده بود که امام حسین(ع) را هم برای خود دشمن تلقی می کرد.
 
جهل انسان را مستکبر می کند و علیه نبی به کار می گیرد

مهدوی راد برای برچیدن بساط جهل در جامعه ایفای سه نقش را ضروری دانست و تصریح کرد: خداوند در سوره نحل نیز می فرماید: «وَأَنْزَلْنَا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ» اگر بخواهیم با تعبیر روشنی این آیه را بیان کنیم، بدین معناست که خداوند سبحان می خواهند بفرمایند که برای رسیدن به قله های انسانیت باید سه نقش بازی شود، نقش اول، خداست و خداوند نقش خود را بازی کرده وَأَنْزَلْنَا إِلَیْکَ الذِّکْرَ؛ کتاب قرآن و مجموعه آموزه ها و حقایق را فرستاده است. نقش دوم، نبی است لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ؛ نبی این حقایق را از علم الهی و عالم حقیقت گرفته و به انسان نشر داده یا در واقع ابلاغ و تبیین نموده است. یعنی همینطور که مسئولیت ابلاغ را داشته، مسئولیت تبیین هم داشته است. نقش سوم متعلق به مردم است و اگر نقش سوم بازی نشود، عملاً هیچ است. لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ؛ مردم باید تفکر کنند و بیاندیشند که چرا نبی آمده و برای چه سخن می گوید. اگر این تفکر و اندیشیدن و در مقابل آنچه اتفاق می افتد، فکر کردن نباشد جبهه مقابل که جبهه استکبار، استحمار و استعمار است می تواند اهداف خود را به نتیجه برساند و همین انسانی که نبی برای رها کردن و آزاد کردن و به استقلال رساندن او آمده را مستکبر می کند و علیه نبی به کار می گیرد.
 
اگر جامعه آگاه نشود، اتفاقات بسیار بدی می افتد

وی در مورد نتایج جهل جامعه از زمان صدر اسلام تا به امروز، بیان کرد: حضرت علی(ع) در خطبه اول و دوم نهج البلاغه، جامعه جاهلی را تصویر می کند که ابوجهل، ابوسفیان و دیگران با همین انسان مستضعف پرچم خود را به فراز می آورند و به آرمان های خود می رساند و حتی علیه محمدبن عبدالله می شورانند تا جایی که بر سرش خاکستر بریزند و جلوی پای او خار بیافشنانند. یعنی پیامبر آمده اینان را نجات دهد، ولی آنان از جهل مردم استفاده می کنند و جهل می گسترانند و اینان را علیه پیامبر وادار می کنند. امروز هم استکبار و صهیونیست چنین می کنند و به اصطلاح امروز جنگ نیابتی راه می اندازد و از این طریق از جهل ها استفاده می کنند و در مسیر حق سنگ می افکنند. اگر تفکر نباشد اتفاقات بدی رخ می دهد. پیامبر(ص) فرمودند: تمام آمدن و ابلاغ من برای این است که برای شما آگاهی بگسترانم. علامه مجلسی در مرآه العقول در تفسیر باب ذکر نوشتند که تمام ارسال رسل و انزال کتب برای ذکر و بیدار کردن و آگاه کردن بوده است. در قرآن حدود 70 مورد قرآن به ذکر، تذکره، بیداری و آگاهی وصل شده است، اگر جامعه آگاه نشود، اتفاقات بسیار بدی می افتد و به نظر من این آیه از غرر آیات قرآن است.
 
تفسیر معنای «ذکر» با استناد به آیات قرآن

این محقق و پژوهشگر افزود: با توجه به این نکته می توان در مورد این آیه جمع بندی داشت «وَ لَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصَّالِحُونَ؛ ما در زبور نوشتیم، بعد از آنی که در ذکر هم نوشته بودیم که زمین را صالحان به ارث می برند.» با توجه به آیات دیگر مشخص است که وراثت زمین برای مومنان و صالحان است. به نظر من ذکر در این آیه به خوبی تفسیر نشده و به آن ظلم شده است. من پیگیری کردم و تمام تفسیرها را دیدم، دو قول معروف وجود دارد، یکی اینکه کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ بعد از آنکه در لوح محفوظ نوشته بودیم و در واقع ذکر را به لوح محفوظ تفسیر کردند و دیگر اینکه بعد از آنکه در تورات نوشته بودیم.
 
اگر مومن بخواهد به وراثت زمین برسد باید آگاه باشد

مهدوی راد گفت: قبل از انقلاب در آن روزگارانی که متفکران، عالمان و نیک اندیشان تلاش می کردند که آگاهی را بگسترانند در درس فقه به یک مناسبتی استاد بسیار عالیقدر ما حضرت آیت الله العظمی صانعی که حق عظیمی بر ذمه ما دارند، وقتی این آیه را خواندند، فرمودند: «ذکر، ذکر است وَ لَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ ما در زبور نوشتیم که صالحان هم اگر بخواهند به وراثت زمین برسند باید بیدار شوند.» در واقع ذکر آگاهی است. سال های بعد پیگیری کردم در تفسیر التهذیب زیدی معتزلی که اخیراً چاپ شده و تفسیر بسیار مهمی است ذکر را موعظه و یادآوری می گیرند، آقایانی هم که تفسیر راهنما مرحوم آیت الله هاشمی رفسنجانی را بازنویسی کردند هم گفتند که در برخی از تفسیرها  ذکر موعظه است و رد پای ذکر در برخی از منابع که هم وجود دارد به معنای بیداری و آگاهی است. وقتی استاد ارجمند ما آن زمان ذکر را به معنای آگاهی ترجمه کردند، فرمودند که تفسیرها را هم نگاه کنید یک روایت معتبر محکمی نیست که مخالف این نظر نباشد. هیچ روایت محکمی نیست که ذکر را به تورات یا لوح محفوظ تفسیر کند. البته صحابه در این مورد صحبت هایی کردند و متأسفانه برای تفسیرها این مسیر را درست کردند. به نظر من آیه با کل آهنگ انبیاء اینطور سازگارتر است. اگر مومن هم بخواهد به وراثت زمین برسد باید آگاه باشد، اگر یک انسان نماز شب خوان هم بخواهد آنچه را که برای او گذاشتند به درستی استفاده کند باید 1- از داشته ها 2- چگونگی به کارگیری این داشته ها 3- از هدف گیری این داشته ها 4- از آسیب رسیدن به هدف از این داشته ها بیدار و آگاه باشد. همه اینها مضمون یک روایت است که حضرت صادق(ع) فرمودند: وَجَدْتُ عِلْمَ اَلنَّاسِ کُلَّهُ فِی أَرْبَعٍ ابتدا باید خدا را بشناسید، بعد بدانید که چه چیزی در اختیار شما قرار داده و بعد بدانید که به چه هدفی اینها را در اختیارتان گذاشته و بعد بدانید که چه آسیب هایی وجود دارد که اجازه نمی دهد شما به این اهداف  برسید.
کرامت و انسانیت در جامعه ای شکل می گیرد که آگاهی رشد یافته باشد

وی تصریح کرد: اگر جامعه می خواهد به وراثت برسد باید بیدار شود، می ببینیم در دنیا، استکبار چه بلاهایی بر سر برخی از کشورها می آورند و اجازه نمی دهند مردم بیدار شوند. ظلم می شود برای اینکه اجازه نمی دهند مردم آگاه شوند. لَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ ما در زبور هم به صورت یک قاعده کلی نوشتیم، مَا کُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ پیامبر اکرم(ص) تو تافته جدا بافته نیستی و خط تو خط انبیاست و خط همه انبیاء این است که اگر جامعه بخواهد جامعه درستی باشد، اگر بخواهد در آنجا کرامت و انسانیت شکل بگیرد باید آگاهی رشد کند. حضرت علی(ع) وقتی جامعه جاهلی را وصف می کند، می فرماید: عَالِمُهَا مُلْجَمٌ وَ جَاهِلُهَا مُکْرَمٌ در سرزمینی که عالمش ملجم (‌یعنی دربند) و جاهلش غوغاسالاران و سخن پراکنان مکرم (یعنی مورد احترام) است، رشدی نیست. به قول فرودسی شاعر: نهان گشت کردار فرزانگان/ پراگنده شد کام دیوانگان
 
وقتی آیین فرزانگی و فرزانگان کنار می رود، جاهلان وسط می آیند و نا آگاهی گسترانده می شود

این محقق و پژوهشگر ادامه داد: وقتی آیین فرزانگی و فرزانگان کنار می رود، جاهلان وسط می آیند و نا آگاهی گسترانده می شود. انبیاء مهم ترین مشکلی که داشتند، مشکل رویارویی با جاهلان بود. پیامبر اکرم(ص) مظلومانه می گفت که من به گردن اینان زنجیر انداختم و به زور می خواهم آنان را به بهشت ببرم، اما نمی آیند. گمان می کنم که مهم ترین عاملی که باعث می شود اینگونه مسایل گسترش پیدا کند فضای ناهنجار و ساده انگاری و جهل گستری است و اگر بخواهیم این مسایل نباشد باید به دستورات پیامبران عمل کنیم. هر کسی موضع خود در مسایل سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را نشناسد، سقوط می کند. قرآن و روایات بسیار فرمودند که آهنگین حرکت کنید و سکو خواستگاه را به دقت ببینید و بدانید که به کجا می اندیشید.
 
جاهلانه عمل کردن، یعنی آینده را ندیدن

مهدوی راد اظهار کرد: عالمان به درستی گفتند که جهل ضد علم نیست بلکه ضد حکمت است. جهل عام از علم است، جاهلانه عمل کردن، یعنی آینده را ندیدن و با برنامه عمل نکردن و هرگونه موضعی گرفتن؛ انبیاء با چنین رویکردهایی مخالف بودند. مجالس باید به گونه ای شکل بگیرد که حق گفته و آگاهی ولو به دو نفر رسانده شود. شما قرآنی دارید که می گوید  مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعًا وَمَنْ أَحْیَاهَا فَکَأَنَّمَا أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعًا هر کس نفسی را بدون حق یا بی‌آنکه فساد و فتنه‌ای در زمین کرده، بکشد مثل آن می باشد که همه مردم را کشته است، و هر کس نفسی را حیات بخشد (از مرگ نجات دهد) مثل آن است که همه مردم را حیات بخشیده است. ائمه که مفسران اصیل قرآن هستند، فرمودند: اگر کسی یک نفر را هدایت کند و اگر خدایی نکرده چنان زمینه ای درست کند که یک نفر به جهالت مبتلا شود، گناهی عظیم مرتکب شده است.
 
انسان ها با هم دشمن هستند تا وقتی یکدیگر را نمی شناسند

وی گفت: پیام قرآن را بفهمیم که فرمود: «مومنان به وراثت زمین می رسند.» خدا اصل را بر این داشته، اما این یک زمینه، بستر و مقدمه بسیار مهمی دارد و آن آگاهی و جهل زدایی است. آگاهی از جایگاهی که ایستادیم و تکیه بر خدا در هدفی که در اختیار ما قرار داده است. حضرت علی(ع) می فرمایند: النَّاسُ أَعْدَاءُ مَا جَهِلُوا انسان ها دشمن چیزی هستند که آن را نمی شناسند، وقتی نمی شناسند و آگاهی ندارند با آن دشمنی می کنند. مرحوم آیت الله محمدی گیلانی زمانی بعدازظهرها کلمات قصار را در تلویزیون تفسیر می کردند و فرمودند: این سخن حضرت علی(ع) یک قرائت دیگری هم دارد النَّاسُ أَعْدَاءٌ مَا جَهِلُوا انسان ها با هم دشمن هستند تا وقتی یکدیگر را نمی شناسند. جامعه ها در سر یکدیگر می زنند تا وقتی یکدیگر را نمی شناسند و معتقدم این همه کینه، دشمنی و ستمگری علیه ایران به همین دلیل است.
 
آنچه به آن علم و آگاهی مستقیم ندارید، نگویید و از آن پیروی نکنید

این محقق و پژوهشگر خاطره ای بیان کرد که نشان از عدم شناخت جامعه ایران است و اظهار کرد: مرحوم خسروشاهی بیان کرد که روزی با یک متفکر سوری به زبان ترکی صحبت می کرد، این متفکر سوری از مرحوم خسروشاهی پرسید شما در کشور خود اجازه دارید به چنین زبانی سخن بگوید، مرحوم خسروشاهی پاسخ داده بود ما به هر زبانی که بخواهیم می توانیم صحبت کنیم. متفکر سوری سوالات دیگری هم پرسیده بود که همگی نشان از این داشت که در برخی از کشورها چقدر فضای آلوده به جهل و نا آگاهی از جامعه ایران به تصویر کشیده شده که حتی یک متفکر و روشنفکر هم گمان می کنند در ایران حتی افراد نمی توانند به زبان های مختلف صحبت کنند! این نمونه از جهل ها در گذشته نیز وجود داشته، به عنوان مثال در جنگ صفین جوانی جنگجو از سپاه معاویه با تمام توان و انرژی علیه حضرت می جنگید، هاشم مِرقال از جمله اصحاب بزرگ علی(ع) از این جوان علت جنگ را پرسید، جوان جنگجو گفت: من به این دلیل با شما می‌جنگم که رهبر شما چنانکه به من گفته‌اند نماز نمی خواند. هاشم گفت: این که گفتی رهبر ما نماز نمی خواند. بدان که او اولین کسی بود که همراه پیامبر خدا نماز خوانده، و از همه خلق دینشناس‏تر و از همه به پیغمبر (ص) نزدیک‏تر است. مرحوم شریعتی می گفت: یک عنصر بسیار مهم در این جامعه وجود دارد که بسیار نقش آفرین و فساد گسترده است و هیچ کسی هم آن را نمی شناسد و آن «می گویند» است. بیان جملاتی بدون استناد و آگاهی دقیقاً در تضاد با صریح قرآن است که می فرماید: ولا تَقْفُ ما لَیسَ لک به علم؛ تا چیزی را که به آن علم و آگاهی مستقیم ندارید، نگویید و از آن پیروی نکنید. اگر همه افراد از سطوح بالا تا پایین به این آیه عمل کنند، همه چیز درست می شود.
 
بهترین راه برای رسیدن سخنان غیر معتبر به حداقلی، آگاهی گستری است

مهدوی راد در پایان تأکید کرد: سرلوحه برنامه های همه انبیاء گسترش دانش و مبارزه با جهل بود و اگر بخواهیم این مسایل برچیده و یا کمتر شود، بهترین راه آن آگاهی گستری است.


:
نظرات بازدیدکنندگان

نظر شما درباره این مطلب

     
جدیدترین

پیام تسلیت سید محمد خاتمی به حجت الاسلام و المسلمین حسن پویا

عدالت بنیادی‌ترین فضیلت سیاسی است / ناکارآمدی سیاست شرعیه

سیاست شرعیه در تحقق فضیلت های موردنیاز سیاست ناکارآمد است

خواندن قرآن تنها راه انس با آن است/ قرائت قرآن باید همراه با تدبر باشد

روایات در مورد قرائت قرآن چه می‌گویند / نهی از تلاوت بدون تدبر

تبدیل قرائت قرآن به آئین دینی سبب دورشدن آن از هدف اصلی می شود

طریقیت قرائت قرآن در دستورات دینی

تفکر انتقادی بهترین راه دستیابی به رشد عقلی است

مهم ترین اصل برای رهایی جامعه از جهل

چرا، چه چیزی و چه مقدار؛ سه پرسش بنیادین در غذاخوردن

پر بازدید

نگاهی به کتاب «خداباوری و دانشمندان غربی معاصر» نوشته دکتر مهدی گلشنی

سکولاریسم و سکولاریزاسیون

تاریخمندی در نصوص دینی

مهجوریت قرآن در جاهایی‌که باید شکوفاتر باشد، بیشتر است

مطهری وضرورت اصلاحات درحوزه فقاهت وروحانیت

انصاف و ادب گفت و گو در قرآن

تکفیرگرایی و داعش از نگاه سلفیان معاصر

فقه سياسي شيعه و نقش دوگانه مصلحت

پلانتینگا و عقلانیت اعتقاد دینی