دوشنبه ۷ مهر ۱۳۹۹  
۱۰ صفر ۱۴۴۲  
Monday 28 Sep 2020  
۱۳۹۹/۲/۹    ۲۰:۴۵     بازدید:۱۷۴       کد مطلب:۲۶۸۲۸          ارسال این مطلب به دیگران

مبانی اندیشه دینی » یادداشت
آیا زکات در دوران جدید می تواند رفع فقر کند؟ محمدرضا یوسفی
اخیرا برخی ادعا کرده اند که مالیات متعلق به نظام های غربی است و ما در اسلام چیزی به نام مالیات نداشته, بلکه زکات در اسلام طرح شده که اگر اکنون رواج یابد برکات زیادی برای جامعه دارد.
در آذر ماه 1363 لایحه مالیات های مستقیم به مجلس رفت. برخی از نمایندگان به استناد نظر امام در تحریرالوسیله, اخذ مالیات را شرعا حرام دانسته, ضرورت اخذ مالیات های اسلامی را مطرح کردند. مرحوم آذری قمی و جناب محمد یزدی از مهمترین مخالفان در مجلس بودند. مجله نور علم متعلق به جامعه مدرسین مقالات متعددی. را در دفاع از این نظر منتشر کرد. بحث کش و قوس فراوانی در مجلس یافت تا در نهایت با نظر موافق امام این لایحه به تصویب رسید. 

اخیرا برخی ادعا کرده اند که مالیات متعلق به نظام های غربی است و ما در اسلام چیزی به نام مالیات نداشته, بلکه زکات در اسلام طرح شده که اگر اکنون رواج یابد برکات زیادی برای جامعه دارد. 
سخن ایشان سه ادعاست. اول اینکه در اسلام زکات داریم و نه مالیات. دوم اینکه اگر زکات اخذ شود برکات زیادی برای جامعه دارد. و سوم اینکه مالیات از غرب آمده است. به نظر می رسد حداقل دو ادعای اول ایشان مخدوش است. 

بر اساس آیه 41 سوره انفال, خمس غنائم به عنوان منبع درآمدی دولت بیان شده است. بر اساس آیه 103 سوره توبه زکات واجب شده است. بر اساس آیه 29 سوره توبه جزیه واجب شده و بالاخره بر اساس سوره حشر فیئ نیز جزء منابع دولت است. در دوران خلیفه دوم خراج بر زمینهای مفتوح العنوه واجب شد که مورد تایید امیرالمومنین نیز بود این نوع .مالیات از ایرانیان اخذ شده بود. همچنین در دوران خلیفه دوم مالیات عشر بر تجار غیرمسلمانی که از روم وارد حوزه مسلمانان میشدند بسته شد که این نیز در زمان امیرالمومنین ادامه یافت.

موارد یادشده نشان می دهد که مالیات در صدر اسلام منحصر به زکات نبوده است. دوم اینکه مسلمانان رفتاری عقلایی داشته و ابایی از گرفتن سنت ها و روشهای منطقی سایر ملتها نداشتند چنانچه پس از گسترش دامنه متصرفات و ضرورت تدوین دیوان از ایرانیانی که تجربه کار در دیوان آن زمان را داشتند استفاده شد. بنابراین مسلمانان نخست نسبت به اخذ دستاوردهای تمدن آن روز با روی گشاده برخورد می کردند. 
اما این ادعا که اگر زکات در جامعه امروز رواج یابد برکات فراوانی دارد اگر بر مبنای نظر مشهور فقهاء مبنی بر انحصار زکات در موارد نه گانه سخن گفته شده است و متظور از برکات نیز فقرزدایی باشد, البته که  سخن درستی به نظر نمی آید. 

توضیح اینکه بخش عمده حیوانات متعلق زکات معلوفه هستند و زکات به آنان تعلق نمی گیرد. از سوی دیگر اگر منظور از نقدین همان دینار و درهم باشد که اساسا موضوع منتفی بوده و امروزه رواج ندارند تا زکات اخذ شود. البته شهید صدر, مرحوم مغنیه و اخیرا جناب قائینی به دلیل اینکه مناط تعلق زکات بر نقدین را پول رایج بودن میدانند پولهای کاغذی را نیز مشمول زکات دانسته اند اما این تلاش علمی بدون ثمر عملی است زیرا پول های کاغذی امروز صامت نیستند. 

در مورد زکات بر گندم, جو, خرما و کشمش نیز خوشبختانه مطالعات تجربی خوبی انجام شده است. در مطالعه ثامنی کیوانی, اگر زکات بر غلات اخذ شود تنها 1.6 درصد هزینه های دولت پوشش داده میشود. کیاء الحسینی و دیگران نیز در چندین مطالعه نشان داده اند که اگر زکات اخذ شود حتی فقر غذایی را نیز  برطرف نمی کند. نتیجه اینکه زکات بر مبنای مشهور فقهاء نه می تواند فقرزدایی کند و نه تامین هزینه های دولت. لذا به نظر می رسد باید حافظه تاریخی داشته و مباحث سال 63 را مجدد مرور کنیم. زیرا تکرار اشتباه اشتباه دیگری است.
 


:
نظرات بازدیدکنندگان

نظر شما درباره این مطلب

     
جدیدترین

سلوک علمی آیت الله العظمی صانعی

حق انتقاد دینی از منظر قرآن و سنت

تحلیلی از ماهیت حکومت از منظر دینی(2)

تحلیلی از ماهیت حکومت از منظر دینی(1)

پیامدهای جدایی مردم از حکومت در کلمات امیر المومنین (ع)

رابطه حقوق و سلامت جامعه با تکیه بر نهج‌البلاغه

بازخوانی نظام کیفری شرعی در پرتو قاعده درء

استقلال عقل در رهایی از دوزخ؛ آری یا خیر

فقه موجود از اصل عدالت اجتماعی غافل است

علمای حوزوی و دانشگاهی «اخلاق در حوزه عمومی» را جدی بگیرند

پر بازدید

نگاهی به کتاب «خداباوری و دانشمندان غربی معاصر» نوشته دکتر مهدی گلشنی

تاریخمندی در نصوص دینی

سکولاریسم و سکولاریزاسیون

مهجوریت قرآن در جاهایی‌که باید شکوفاتر باشد، بیشتر است

مطهری وضرورت اصلاحات درحوزه فقاهت وروحانیت

انصاف و ادب گفت و گو در قرآن

تکفیرگرایی و داعش از نگاه سلفیان معاصر

سیزدهمین نشست علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

فقه سياسي شيعه و نقش دوگانه مصلحت