دوشنبه ۱۸ فروردین ۱۳۹۹  
۱۲ شعبان ۱۴۴۱  
Monday 6 Apr 2020  
۱۳۹۸/۱۲/۵    ۱۷:۳۸     بازدید:۲۹       کد مطلب:۲۶۷۹۵          ارسال این مطلب به دیگران

مبانی اندیشه دینی » یادداشت
دانستن و خردورزیدن مهراب صادق نیا
وجود دو کلمه‌ی علم و جهل در این حدیث و این که چگونه می‌شود یک نفر هم‌زمان هم عالم باشد و هم جاهل، کمی برای پژوهش‌گران دردسرساز شده است. برای برطرف کردن مشکل، شاید بهتر باشد که جهل را چیزی مقابل حکمت معنا کنیم
امام علی علیه‌السلام در خطبه 107 نهج‌البلاغه می‌گوید: رُبَّ عَالِم قَدْ قَتَلَهُ جَهْلُهُ؛ یعنی چه بسیارند عالمانی که نادانی‌شان آن‌ها را به کشتن می‌دهد.

وجود دو کلمه‌ی علم و جهل در این حدیث  و این که چگونه می‌شود یک نفر هم‌زمان هم عالم باشد و  هم جاهل، کمی برای پژوهش‌گران دردسرساز شده است. برای برطرف کردن مشکل،  شاید بهتر باشد که جهل را چیزی مقابل حکمت معنا کنیم تا مقابل علم؛ بر این اساس، معنای حدیث این خواهد شد که چه بسیارند عالمانی که بی‌خردی‌شان آن‌ها را به کشتن می‌دهد. البته این معنا تا اندازه‌ای با حدیثی دیگر از امام صادق علیه‌السلام هم‌خوان است: اَلْعامِلُ عَلى غَیر بَصیرَة کَالسّائِرِ عَلى غَیْرِ الطَّریقِ؛ یعنی کسی که بدون خِرد کاری را انجام دهد، مثل کسی است که در بی‌راهه گام بر می‌دارد.

امام علی علیه‌السلام، با این سخن به یک منطق رفتاری مهم اشاره می‌کنند. منطقی که می‌گوید برای عملی کردن دانسته‌ها لازم است خردمند بود. در حقیقت از نظر امام علی چیزی به نام "مصلحت" در فاصله‌ی دانستن تا عمل کردن وجود دارد که لازم است با خردورزی و حکمت به دست بیاید. 

رفتار خرمندانه می‌گوید ممکن است هر عالمی مدّعی باشد آن‌چه را که فهمیده است حکم خداست؛ ولی این بَس نیست؛ برای عملی کردن حکم خدا باید واقعیت میدان عمل و مصلحت را نیز شناخت و سپس عمل کرد.

این منطق به ما می‌آموزد، فرق میان شیعه و داعش تنها در اعتبار فهم نیست؛ و مشاجره بر سرِ درستی فهم، می‌تواند آغاز یک مشاجره‌ی خونین باشد؛ فرق شیعه و داعش در این است که شیعه بر اساس لزوم خرمندی و عقلانیّت در مقام عمل، همواره معتقد بوده است که حکم خدا هر گونه که فهم کنیم کار پایان نیافته است و برای عملی کردن آن باید خردمندی کرد. البته روشن است که تکلیف دینی شیعیان همانی است که پس از این خردورزی به دست می‌آید.

29/11/1398


:
نظرات بازدیدکنندگان

نظر شما درباره این مطلب

     
جدیدترین

درمان طبیعی و غیرطبیعی مصداق شفای الهی است / حکم رجوع مسلمان به طبیب کافر

راهکارهای هدایتی صحیفه سجادیه برای جهانِ امروز

دغدغه دین و اخلاق در خوانده‌های سال 1390

نقد استاد علیدوست نسبت به ادعاهای دکتر سروش؛ راه شما یک صفر بزرگ و یک رعد و برق بی باران است

چرا جان باختگان کادر پزشکی در مواجهه با کرونا، تقدس«شهید» دارند؟

برخی متدینین تلقی اشتباهی از شفا دارند / شفا جایگزین دارو نیست

قبض و بسط کرونایی فقه؛ آثار فقهی کرونا

بررسی ابعاد اقتصادی فقهی جریمه دیرکرد در نظام بانکی

شر و رابطه آن با انکار خدا در نگاه فلاسفه غربی

پر بازدید

نگاهی به کتاب «خداباوری و دانشمندان غربی معاصر» نوشته دکتر مهدی گلشنی

سکولاریسم و سکولاریزاسیون

مهجوریت قرآن در جاهایی‌که باید شکوفاتر باشد، بیشتر است

تاریخمندی در نصوص دینی

مطهری وضرورت اصلاحات درحوزه فقاهت وروحانیت

انصاف و ادب گفت و گو در قرآن

تکفیرگرایی و داعش از نگاه سلفیان معاصر

پلانتینگا و عقلانیت اعتقاد دینی

فقه سياسي شيعه و نقش دوگانه مصلحت