دوشنبه ۷ مهر ۱۳۹۹  
۱۰ صفر ۱۴۴۲  
Monday 28 Sep 2020  
۱۳۹۸/۱۲/۵    ۱۷:۳۸     بازدید:۲۳۹       کد مطلب:۲۶۷۹۵          ارسال این مطلب به دیگران

مبانی اندیشه دینی » یادداشت
دانستن و خردورزیدن مهراب صادق نیا
وجود دو کلمه‌ی علم و جهل در این حدیث و این که چگونه می‌شود یک نفر هم‌زمان هم عالم باشد و هم جاهل، کمی برای پژوهش‌گران دردسرساز شده است. برای برطرف کردن مشکل، شاید بهتر باشد که جهل را چیزی مقابل حکمت معنا کنیم
امام علی علیه‌السلام در خطبه 107 نهج‌البلاغه می‌گوید: رُبَّ عَالِم قَدْ قَتَلَهُ جَهْلُهُ؛ یعنی چه بسیارند عالمانی که نادانی‌شان آن‌ها را به کشتن می‌دهد.

وجود دو کلمه‌ی علم و جهل در این حدیث  و این که چگونه می‌شود یک نفر هم‌زمان هم عالم باشد و  هم جاهل، کمی برای پژوهش‌گران دردسرساز شده است. برای برطرف کردن مشکل،  شاید بهتر باشد که جهل را چیزی مقابل حکمت معنا کنیم تا مقابل علم؛ بر این اساس، معنای حدیث این خواهد شد که چه بسیارند عالمانی که بی‌خردی‌شان آن‌ها را به کشتن می‌دهد. البته این معنا تا اندازه‌ای با حدیثی دیگر از امام صادق علیه‌السلام هم‌خوان است: اَلْعامِلُ عَلى غَیر بَصیرَة کَالسّائِرِ عَلى غَیْرِ الطَّریقِ؛ یعنی کسی که بدون خِرد کاری را انجام دهد، مثل کسی است که در بی‌راهه گام بر می‌دارد.

امام علی علیه‌السلام، با این سخن به یک منطق رفتاری مهم اشاره می‌کنند. منطقی که می‌گوید برای عملی کردن دانسته‌ها لازم است خردمند بود. در حقیقت از نظر امام علی چیزی به نام "مصلحت" در فاصله‌ی دانستن تا عمل کردن وجود دارد که لازم است با خردورزی و حکمت به دست بیاید. 

رفتار خرمندانه می‌گوید ممکن است هر عالمی مدّعی باشد آن‌چه را که فهمیده است حکم خداست؛ ولی این بَس نیست؛ برای عملی کردن حکم خدا باید واقعیت میدان عمل و مصلحت را نیز شناخت و سپس عمل کرد.

این منطق به ما می‌آموزد، فرق میان شیعه و داعش تنها در اعتبار فهم نیست؛ و مشاجره بر سرِ درستی فهم، می‌تواند آغاز یک مشاجره‌ی خونین باشد؛ فرق شیعه و داعش در این است که شیعه بر اساس لزوم خرمندی و عقلانیّت در مقام عمل، همواره معتقد بوده است که حکم خدا هر گونه که فهم کنیم کار پایان نیافته است و برای عملی کردن آن باید خردمندی کرد. البته روشن است که تکلیف دینی شیعیان همانی است که پس از این خردورزی به دست می‌آید.

29/11/1398


:
نظرات بازدیدکنندگان

نظر شما درباره این مطلب

     
جدیدترین

سلوک علمی آیت الله العظمی صانعی

حق انتقاد دینی از منظر قرآن و سنت

تحلیلی از ماهیت حکومت از منظر دینی(2)

تحلیلی از ماهیت حکومت از منظر دینی(1)

پیامدهای جدایی مردم از حکومت در کلمات امیر المومنین (ع)

رابطه حقوق و سلامت جامعه با تکیه بر نهج‌البلاغه

بازخوانی نظام کیفری شرعی در پرتو قاعده درء

استقلال عقل در رهایی از دوزخ؛ آری یا خیر

فقه موجود از اصل عدالت اجتماعی غافل است

علمای حوزوی و دانشگاهی «اخلاق در حوزه عمومی» را جدی بگیرند

پر بازدید

نگاهی به کتاب «خداباوری و دانشمندان غربی معاصر» نوشته دکتر مهدی گلشنی

تاریخمندی در نصوص دینی

سکولاریسم و سکولاریزاسیون

مهجوریت قرآن در جاهایی‌که باید شکوفاتر باشد، بیشتر است

مطهری وضرورت اصلاحات درحوزه فقاهت وروحانیت

انصاف و ادب گفت و گو در قرآن

تکفیرگرایی و داعش از نگاه سلفیان معاصر

سیزدهمین نشست علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

فقه سياسي شيعه و نقش دوگانه مصلحت