شنبه ۲ شهریور ۱۳۹۸  
۲۲ ذیحجه ۱۴۴۰  
Saturday 24 Aug 2019  
۱۳۹۸/۴/۳۰    ۲۰:۴۲     بازدید:۸۴       کد مطلب:۲۴۶۹۳          ارسال این مطلب به دیگران

دین و دولت » یادداشت
دولت "دو سر" و مصائب آن داوود فیرحی
سریال گاندو را تماشا نکرده بودم و با توجه به برخی حواشی که داشت، دو قسمت آخر آن را دیدم. بخش پایانی گاندو، از دیدگاه دولت پژوهی، جای تأمل بسیار دارد و برخی "مصائب یک دولت دوسر" را برملا می کند.
سریال گاندو را تماشا نکرده بودم  و با توجه به برخی حواشی که داشت، دو قسمت آخر آن را دیدم. بخش پایانی گاندو، از دیدگاه دولت پژوهی، جای تأمل بسیار دارد و برخی "مصائب یک دولت دوسر" را برملا می کند.
دولت ها نیز، همانند هر موجود طبیعی یا بر ساخته دیگر، بیماری های متفاوت و البته خاص خود را دارند؛ اما دو نوع از بدخیمی رایج دولت ها عبارتند از؛ عارضه "بی سر" یا "دوسر" شدن یک دولت.

بیماری دولت بی سر، عارضه ای است که یک سیستم سیاسی را از داشتن  مرکز مدیریت "واحد" و مصمم محروم می کند و با تضعیف تعادل مغزی آن، زمینه را برای فروپاشی مرکز تصمیم دولت و آنارشیک شدن جامعه فراهم می کند. در این باره معمولا دولت وایمار در آلمان قبل از نازی ها را مثال می زنند.
بیماری دوم اما "دوسر" شدن دولت است. در چنین شرایطی، مرکز تصمیم دولت به دو بخش تقریبا مساوی تقسیم می شود و دولت از نظر فیزیک بدن، به پیکره ای تبدیل می شود که تن واحد و سری دوگانه دارد. یا حداقل چونان انسانی دیده می شود که همواره دچار دوبینی،بلاتصمیمی و تردید  است.
در این باره نیز می توان به دولت انگلستان در انتهای قرن نوزده اشاره کرد که مرکز تصمیم بین مجلس عوام و حاکمیت مردم از یک سوی، و لردها و پادشاه از سوی دیگر تقسیم شده بود. دوگانه ای که هزینه و مصائب زیادی تولید می کرد.
بخش پایانی گاندو، این وضعیت را در دولت جمهور اسلامی ایران آشکارا بر ملا کرده و به تماشای عموم گذاشت.

دولت دوسر به ماشینی می ماند که دو موتوره است، لیکن بی آن که همسو بوده و یکی به دیگری کمک  رساند، هر دو دقیقا عکس و ضد همدیگر کار می کنند. بدین سان، جامعه هزینه دو دولت را می پردازد و این دو موتور، در عین حال که با قدرت و پر هزینه و با سرو صدای بسیار کار می کنند،  اما چون نیروی محرکه آن ها عکس یکدیگر طراحی یا به هر حال قرار گرفته است، نتیجه ای عاید جامعه ندارند.
دولت دوسر مشکلات، ناتوانی ها و ناتوان سازی های خاص خود را دارد و اغلب موجب فرسایش کارآمدی و تضعیف مشروعیت دولت از یک سوی، و کلافه گی و سردرگمی جامعه از سوی دیگر می شود.

دولت دوسر و تفکیک مفاهیم
تعریف واژگان ، و تفکیک افتراقی مفاهیم، برای هر حوزه دانایی، از جمله دانش سیاسی، اهمیت اساسی دارد.
این تمایز/های افتراقی، بویژه در اصطلاحات متشابه و رخدادهایی که قرابت بیشتر دارند، ضرورتی دوچندان دارد. 
با پخش سریال گاندو، و مناقشات متعاقب آن، چند واژه مهم و در عین حال متفاوت نیز در فضای عمومی مطرح شدند که تمیز و افتراق آن ها اهمیت بسیاری در تشخیص بحران دولت در ایران معاصر دارد؛ سه‌گانه "دولت پنهان"، "دولت سایه"، و" دولت دوسر" از این جنس اند.

دولت پنهان، دولت عمیق  یا (deep state) اشاره به نوعی از حکمرانی است که بین یک دولت رسمی ضعیف و نهاد/های غیر رسمی قدرتمند تقسیم شده است؛ اولی تابلوی بیش نیست و دومی، در واقع، دولتی بالفعل اما مخفی است که با استفاده از امکانات دولت، ولی با هویتی مجهول در تشکیلات رسمی نظام، به‌گونه‌ای سازمان‌یافته تصمیم می گیرد و از طریق دولت رسمی آن ها را به اجرا می گذارد. نهادهای نظامی در برخی کشورها یا "گروه B" در آمریکا که امروز بر سر قضیه ایران سر زبان ها است ، شاید بهترین مثال در این باره است.

دولت سایه اما یک نهاد رسمی و آشکار است که توسط حزب رقیب حزب حاکم شکل می گیرد. درنظام‌های پارلمانی،بویژه ملهم از  تجربه انگلستان، اغلب، بزرگترین حزب مخالف، خود را دولت سایه می‌نامد. در این کشورها، احزاب مخالف، با تشکیل یک دولت یا کابینه سایه(Shadow Cabinet)، وزرا و مسئولان دولت احتمالی خود را منصوب می‌کنند تا ضمن زیر نظر قرار دادن عملکرد حزب حاکم، همواره برای به دست گرفتن قدرت آماده باشد.

دولت دوسر( Doublehead)، دوسر شده(Double headed) یا دوگانه (Diarchy) نوعی از  حکمرانی متشکل از دو کانون مستقل اقتدار، تصمیم و اجرا است.

دولت سایه نه تنها بیماری نیست، بسا که از دستاوردهای دموکراسی و نوسازی دولت به حساب  آید. دولت پنهان البته بیماری است، لیکن به اندازه دولت دوسر حاد و بد خیم نیست. دوسر شدن دولت، نه تنها نظام سیاسی را ناتوان می سازد، بلکه شقاق آفرین است و به تدریج جامعه را نیز دو قطبی می کند و هویت ملی را آسیب می زند.


:
نظرات بازدیدکنندگان

نظر شما درباره این مطلب

     
جدیدترین

دولت "دو سر" و مصائب آن

غرب‌ستیزی، تعقل شفاف را از ما گرفته است

ارتباط نظریه با فلسفه سیاسی

روحانیون هم باید بازنشسته شوند

تابویِ بازگشت مردم

نگاهی به سيره صلح‌جويانه پيامبر (ص)

یهودیان در خیمه ایرانیان

پیش‌شرط‌های حکمرانی خوب

چرا احزاب در ایران کارایی لازم را ندارند؟

عیارسنجی «بلوغ‌سیاسی» در جامعه

پر بازدید

نگاهی به کتاب «خداباوری و دانشمندان غربی معاصر» نوشته دکتر مهدی گلشنی

سکولاریسم و سکولاریزاسیون

مطهری وضرورت اصلاحات درحوزه فقاهت وروحانیت

تاریخمندی در نصوص دینی

انصاف و ادب گفت و گو در قرآن

پلانتینگا و عقلانیت اعتقاد دینی

تکفیرگرایی و داعش از نگاه سلفیان معاصر

فقه سياسي شيعه و نقش دوگانه مصلحت

دیالوگ، فرهنگ ها و مذهب در آموزش محیط و فراتر از آن