دوشنبه ۲۷ بهمن ۱۳۹۸  
۲۲ جمادی الثانی ۱۴۴۱  
Monday 17 Feb 2020  
۱۳۹۵/۵/۳۱    ۱۸:۴۶     بازدید:۳۶۸       کد مطلب:۱۸۴۸۸          ارسال این مطلب به دیگران

دین و دولت » تازه های اندیشه
مریم غازی معرفی مسائل معاصر اسلام، نوشتۀ اسماء افسرالدین مریم غازی
این کتاب را انتشارات دانشگاه ادینبورگ در سال ۲۰۱۵ و در ۲۸۸ صفحه منتشر کرده است. این کتاب جلد چهارم از مجموعۀ ۳۰ جلدی «مطالعات اسلامی جدید ادینبورگ» است. در این مجموعه به معرفی و بررسی مسائل اساسی اسلام پرداخته می‌شود.
اسماء افسر الدین (Asma Afsaruddin) استاد گروه فرهنگ و زبان خاور نزدیک در دانشگاه ایندیانا است. زمینه کاری او اندیشه‌های سیاسی ـ مذهبی اسلام و مطالعه بر روی متون اصلی اسلامی (قرآن و حدیث) است. وی به خاطر تألیف کتاب «مجاهده در راه خدا؛ جهاد و شهادت در اندیشه اسلام» سی و دومین دوره جایزه جهانی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران را از آن خود کرد.

نویسنده در این کتاب، همان‌طور که از عنوان آن پیدا است، به بررسی مسائل معاصر اساسی در اسلام می‌پردازد. افسرالدین با اشاره به این نکته که از نوگرایی، که تنوع دنیای مدرن را به بهترین نحو منعکس می‌کند، فهم درستی وجود ندارد و معمولاً نوگرایی در جوامع اسلامی مترادف با استعمار است، به طور مختصر به بحث از تلاش‌های نوگرایان مسلمان از جمله محمد عبده، سعید احمد خان و محمد اقبال می‌پردازد که از اواخر سدۀ نوزدهم و اوایل سدۀ بیستم کوشیده‌اند ضمن عرضۀ فهم درستی از نوگرایی، اسلام را در هماهنگی با دنیای مدرن معرفی کنند. افسرالدین در فصل‌های بعدی کتاب به بررسی اقدامات این افراد می‌پردازد.

افسرالدین در فصل دوم، «عمل به شریعت: بازخوانی قرآن و حدیث» بر تمایز میان شریعت و فقه که جدیداً مطرح شده است تأکید دارد. طبق این تمایز، شریعت مجموعه‌ای از قواعد رفتاری و اصول اخلاقی با منشأ الهی است که برای تصمیمات شرعی (احکام) و احکام اخلاقی طبق آن عمل می‌شود، در حالی که فقه اصولاً فعالیت عقلانی بشری است و بنابراین می‌توان احکامی را که بر مبنای آن صادر می‌شود تغییر داد. به عقیدۀ افسرالدین، در مورد قرآن نیز گرچه مسلمانان آن را کلام تغییرناپذیر خداوند می‌دانند با این حال می‌توان تفاسیر متعدد از آن ارائه کرد. مسلمانان نوگرا نیز بدون اینکه قرآن و ارزش‌های آن را تحریف کنند، تفسیری از آن بدست می‌دهند که متناسب با مقتضیات زمان است. این نوگرایان همچنین با اتکای بی چون و چرا و بدون بصیرت به احادیث برای چالش‌های جدید پیش روی مسلمانان مخالف‌اند و معتقدند باید به بازخوانی مجدد احادیث در پرتو قرآن به مثابۀ معیار معتبر نهایی در مسائل اخلاقی و شرعی پرداخت.

افسرالدین در فصل سوم با عنوان «اسلام و سیاست» به این موضوع می‌پردازد که برخی از مسلمانان و غیرمسلمانان معتقدند که نوع حکومتی که قرآن مشروع می‌داند، حکومتی  اساساً استبدادی است. از این باور برای توجیح حکومت استبدادی در کشورهای مسلمان استفاده می‌شود درحالی که تاریخ نشان داده است که اکثریت مسلمانان از حکومت دموکراسی حمایت می‌کنند و به باور افسرالدین «بهار عربی» نمونه‌ای از تمایل مسلمانان به حکومت دموکراسی است. نویسنده در ادامه این فصل، به تفصیل به طرح نظرات علی عبدالرزاق (مرگ در 1966) محقق مصری، در باب حکمرانی در اسلام و تحولات ایجاد شده در مصر و مابقی جهان اسلام در آن زمان می‌پردازد....

افسرالدین در فصل چهار، با عنوان «اسلام، جنسیت و هرمنوتیک فمینیستی» به موضوع تبعیض جنسیتی اسلام نسبت به زنان می‌پردازد و معتقد است این تصور از اسلام با شواهد تاریخی سهم زنان در حیات اجتماعی در زمان پیامبر و نیز آیاتی از قرآن که در آنها به برابری زن و مرد اشاره شده است، در تناقض است. برای مثال به آیۀ 71 سورۀ توبه اشاره می‌کند: «زنان و مردان مؤمن اولیاء یکدیگر هستند؛ امربه‌معروف و نهی‌ازمنکر می‌کنند و نماز را به پا می‌دارند و زکات پرداخت می‌کنند، از خدا و رسولش اطاعت می‌کنند. آنان کسانی هستند که خدا آنان را مورد رحمت خویش قرار می‌دهد؛ همانا خداوند عزیز و حکیم است.» به باور افسرالدین، مقصود اصلی این آیه نشان‌دادن برابریِ میان زن و مرد به‌منزلۀ کسانی است که در فعالیتی مشترک برای بهبود نیکی‌ها و ایجاد جامعه‌ای صالح در زمین با هم همکاری می‌کنند. همانطور که در انجامِ وظایف فردی و اجتماعی در برابر خدا با هم برابرند. هرمنوتیک‌های فمینیست معاصر در پی ارائۀ چنین تفاسیری برای رفع تصور نابرابری زن و مرد در انجام وظایف شرعی و اجتماعی در اسلام هستند.

در فصل بعدی به موضوع «جنگ و صلح در اسلام» می‌پردازد. به ادعای افسرالدین، با توجه به این که پیام اصلی قرآن صلح و آشتی است، برخی از محققان مسلمان در گذشته و نیز حال به تحریف و نسخ آیاتی از قرآن با مضمون صلح پرداخته‌اند و با برجسته کردن موضوع جهاد فیزیکی به معنای جنگ نظامی، چهره‌ای جنگ‌طلبانه از اسلام عرضه کرده‌اند در حالی که به عقیدۀ نویسنده، معنای اصلی جهاد، دفاع از خود در برابر تهاجم دیگری است و هرگز به این معنا نیست که فرد مسلمان شروع‌کننده جنگ باشد.
نویسنده سپس شواهدی از این موضوع در زمان پیامبر و تفاسیر مرتبط با آنها ارائه می‌کند. این شواهد نشان می‌دهند که آیاتی از قرآن که ظاهراً ممکن است دعوت به جنگ‌طلبی تفسیر شوند، بیشتر حالت تدافعی دارند به این معنا که اسلام هرگز دعوت به جنگ نکرده است مگر در مواقعی که نیاز به دفاع از اسلام و مسلمانان بوده است. و این واقعیتی است که جنگ‌طلبان و اسلام هراسان غربی آن را نادیده می‌گیرند و به ترویج تصوری صلح‌ستیزانه از اسلام و قرآن می‌پردازند.
در فصل ششم به موضوع امت مسلمان در ایالت متحده آمریکا و چالش‌های پیش روی آنها می‌پردازد. به عقیدۀ افسرالدین، وقایع یازده سپتامبر 2001 نقطۀ عطفی در تاریخ اسلام و مسلمانان در ایالت متحده بود و به نظر می‌رسد که به امکان تعامل عادی مسلمانان با جامعه آمریکایی خاتمه داده است. نویسنده در ادامه به رد دیدگاه‌های اقلیت اما متنفذ کسانی می‌پردازد که معتقدند تعالیم اسلام با شیوۀ زندگی آمریکایی در تناقض است. در این رابطه به بحث در مورد «فقه اقلیت‌ها» با هدف بهبود موقعیت مسلمانان در جوامع غیرمسلمان می‌پردازد. این بخش از فقه تنها دربارۀ اجتماع مسلمانانی است که در کشورهایی بااکثریت غیرمسلمان زندگی می‌کنند و در آن به نحوۀ امکان فعالیت مسلمانان در جوامع غیرمسلمان پرداخته شده است.

آخرین فصل به موضوع «گفتمان دینی و روابط بین الادیانی» اختصاص دارد، موضوعی که به عقیدۀ افسرالدین از بیانات قرآنی قابل استنباط است. در مقابله با تأکید سنت‌گرایان محافظه‌کار و اسلام گرایان تندرو که معتقدند اسلام تنها راه رستگاری است و وظیفۀ مسلمانان احاطه بر کل جهان و اشاعۀ اسلام در تمام دنیا است، مسلمانان نوگرا به دنبال استقرار حقوق برابر برای اجتماعات غیر مسلمان در جوامع مسلمان هستند. افسرالدین در قسمت پایانی کتاب با عنوان «نگاهی به آینده» خوشبینانه معتقد است که مسلمانان به تدریج می‌توانند روابط مسالمت‌آمیزی با جوامع غیر مسلمان داشته باشند و این مستلزم تلاش خود آنها و نیز درنظر گرفتن اقدامات کسانی است که اسلام و مسلمانان را هدف قرار داده‌اند.


:
نظرات بازدیدکنندگان

نظر شما درباره این مطلب

     
جدیدترین

انسان معمولی بهترین سیاست‌گذار است نه انسان خیلی مهذب

در باب فلسفه و فلسفیدن حوزویان

نظریه ای که سنگ ‏بنای نظام جمهوری اسلامی شد

درس جاودانه فاطمه در برابر استبداد دینی

موظفیم حقوق شهروندی را برای همه طیف‌ها محترم شماریم

ظلم و ریاکاری برخی از مسلمانان را به حساب اسلام نگذارید/ در مقابل زورگویان بایستید و آنان را رسوا کنید

عسرت حضرت زهرا مبنای سیاست عمومی برای گرفتارکردن مردم نبود/ سادگی زندگی فاطمه در جهت عدالت و مساوات بود

جلسه نقد و بررسی «یهودیت از لابه‌لای متون» برگزار شد

تاریخ اندیشه سیاسی در اسلام منتشر شد

اقتدار دین در پالایش جامعه از انحرافات اجتماعی

پر بازدید

نگاهی به کتاب «خداباوری و دانشمندان غربی معاصر» نوشته دکتر مهدی گلشنی

سکولاریسم و سکولاریزاسیون

مهجوریت قرآن در جاهایی‌که باید شکوفاتر باشد، بیشتر است

مطهری وضرورت اصلاحات درحوزه فقاهت وروحانیت

تاریخمندی در نصوص دینی

انصاف و ادب گفت و گو در قرآن

تکفیرگرایی و داعش از نگاه سلفیان معاصر

پلانتینگا و عقلانیت اعتقاد دینی

فقه سياسي شيعه و نقش دوگانه مصلحت